Doanh nghiệp nhỏ "gồng mình" giữa bão khó khăn: 155.000 đơn vị rút lui trong 7 tháng

Doanh thu sụt giảm, chi phí leo thang, tìm khách hàng ngày càng khó – nhiều doanh nghiệp nhỏ tại TP HCM buộc phải thu hẹp quy mô, đổi mô hình kinh doanh hoặc thậm chí "xuống cấp" thành hộ kinh doanh để tồn tại.

Cắt giảm mọi thứ không thiết yếu để cầm cự

Công ty vật liệu xây dựng (sắt, thép, inox) của ông Hồng tại TP HCM đang trải qua giai đoạn khó khăn nhất kể từ ngày thành lập, khi doanh thu hằng tháng chỉ còn 10-20% so với trước dịch Covid-19. Trong khi đó, chi phí vận hành không ngừng leo thang – riêng một chuyến hàng từ Cát Lái đến Bình Dương cũ hiện tốn 3,5-3,8 triệu đồng, gấp rưỡi so với năm 2025.

Từng có ý định đóng cửa vì tiếc công gây dựng suốt 17 năm, ông Hồng chọn cách thu hẹp tối đa: bỏ kho riêng, chỉ giữ văn phòng, giao hàng trực tiếp từ đầu mối khi có đơn. Ông cũng từ chối vay ngân hàng vì áp lực lãi suất và tài sản thế chấp, ưu tiên thu tiền ngay thay vì bán chịu để đảm bảo dòng vốn quay vòng, dù việc này đồng nghĩa gần như không còn khoản tích lũy nào để tái đầu tư.

Giảm lệ thuộc thị trường truyền thống, tăng nội địa

Với ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty TNHH May mặc Dony, giải pháp sống sót nằm ở việc không "bỏ trứng vào một giỏ". Trước đây xuất khẩu chiếm gần 90% doanh thu công ty – lợi thế từng giúp tăng trưởng nhanh nhưng cũng là điểm yếu chí mạng khi thị trường quốc tế biến động vì xung đột địa chính trị, chính sách thương mại thay đổi, chi phí đầu vào tăng vọt.

Suốt một năm qua, ông đã đẩy mạnh tái cơ cấu, dành nhiều ưu đãi hơn về giá và tiến độ giao hàng để hút khách nội địa. Nhờ đó, doanh thu trong nước tăng dần và hiện đóng góp hơn 20%, phần nào bù đắp cho sự sụt giảm từ đơn hàng xuất khẩu.

Từ công ty xuống hộ kinh doanh

Không phải ai cũng còn dư địa xoay xở như hai trường hợp trên. Bà Yến, chủ một công ty phân phối thực phẩm đặc sản ở phường Đông Hưng Thuận, phải thay đổi hoàn toàn mô hình kinh doanh khi cửa hàng ngày càng ế ẩm do khách thắt chặt chi tiêu và chuyển sang mua online. Doanh số năm ngoái giảm hơn 50%, trong khi chi phí mặt bằng và vận hành vẫn đều đặn tăng 10-15% mỗi năm.

Bà quyết định trả mặt bằng, chuyển hẳn sang bán lẻ trên các nền tảng trực tuyến, nhập hàng thận trọng để tránh tồn kho, đồng thời tạm ngừng kinh doanh pháp nhân công ty nhằm giảm áp lực thuế và thủ tục. "Thời gian tới, tôi sẽ xuống cấp thành hộ kinh doanh", bà chia sẻ dự tính.

Bức tranh chung: 155.000 doanh nghiệp rút lui trong 7 tháng

Câu chuyện của bà Yến không phải cá biệt. Thống kê cho thấy đã có 155.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường trong 7 tháng đầu năm, tăng gần 8% so với cùng kỳ năm ngoái. Hơn một nửa trong số này chọn tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, số còn lại đang chờ hoặc đã hoàn tất thủ tục giải thể.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), số liệu này phản ánh một bộ phận doanh nghiệp – đặc biệt là nhóm quy mô nhỏ, năng lực tài chính yếu – vẫn đang gặp nhiều khó khăn và có sức chống chịu hạn chế.

Báo cáo Kinh tế tư nhân của VCCI (công bố tháng 5) chỉ ra rằng khó khăn lớn nhất hiện nay là tìm kiếm khách hàng: nhu cầu xuất khẩu hồi phục chậm, sức mua nội địa cũng yếu, khiến cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cùng phân khúc ngày càng gay gắt. Cùng lúc đó, chi phí đầu vào và logistics tăng cao bào mòn biên lợi nhuận vốn đã mỏng.

Việc tiếp cận vốn cũng là điểm nghẽn lớn khi hệ thống tín dụng vẫn phụ thuộc nặng vào tài sản thế chấp. Theo báo cáo của FiinGroup công bố giữa tháng 8, các ngân hàng và tổ chức tài chính có xu hướng ưu tiên khách hàng hoạt động lâu năm, với gần 85% doanh nghiệp vừa và nhỏ được vay vốn là những đơn vị đã hoạt động trên 5 năm – khiến doanh nghiệp trẻ, mới thành lập càng khó tiếp cận nguồn vốn.

Cần chính sách "may đo" thay vì đại trà

GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (Đại học Kinh tế TP HCM), nhận định số lượng doanh nghiệp rút lui tăng là quy luật thanh lọc tất yếu của thị trường. Khoảng 90% doanh nghiệp rút lui có vốn dưới 10 tỷ đồng, tập trung ở lĩnh vực thương mại, dịch vụ, bán buôn bán lẻ – nơi rào cản gia nhập thấp nhưng cạnh tranh khốc liệt từ các nền tảng bán hàng trực tuyến.

Điểm sáng, theo ông Vinh, là phần lớn doanh nghiệp chỉ tạm ngừng có thời hạn chứ chưa rời bỏ hẳn thị trường. Thực tế, số doanh nghiệp "hồi sinh" trong 12 tháng gần nhất đã lên tới xấp xỉ 150.000, vượt xa số tạm ngừng kinh doanh, trong khi số đăng ký mới cũng đạt hơn 19.000 doanh nghiệp mỗi tháng.

Ông Tô Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho rằng nhóm doanh nghiệp "chết lâm sàng" này có thể phục hồi nhanh nếu được hỗ trợ đúng lúc: giảm lãi suất vay, giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục đất đai, đầu tư, hải quan, thuế; đồng thời đẩy nhanh các quỹ bảo lãnh tín dụng và tăng hạn mức cho dự án chuyển đổi số.

VCCI cũng kiến nghị chuyển đổi mô hình cho vay từ phụ thuộc tài sản thế chấp sang dựa trên dòng tiền và phương án kinh doanh, đồng thời thiết kế các chương trình hỗ trợ riêng cho từng ngành thay vì áp dụng đại trà. Tổ chức này nhấn mạnh: "Thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu công cụ chính sách, mà ở khoảng cách giữa thiết kế chính sách và khả năng tiếp cận, thực thi trên thực tế".

Còn với những người trong cuộc như ông Hồng, kỳ vọng vào chính sách vĩ mô không nhiều vì độ trễ tác động. Điều ông quan tâm hơn cả lúc này là tốc độ giải ngân đầu tư công và sức mua thị trường cải thiện ra sao – để công ty ông và những lao động đang gắn bó sớm vượt qua giai đoạn khó khăn.