Mắc kẹt trong hàng giờ lướt video ngắn mỗi ngày

Nhiều người Việt trẻ dành 4-6 tiếng mỗi ngày cho video ngắn trên TikTok, YouTube Shorts mà không hay biết, rơi vào vòng lặp khó thoát dù biết ảnh hưởng đến giấc ngủ và khả năng tập trung.

Cuối ngày mở công cụ theo dõi thời gian sử dụng điện thoại, Hoàng Long, 31 tuổi, không bất ngờ khi thấy TikTok chiếm hơn nửa biểu đồ. Trong hơn 6 tiếng màn hình sáng, khoảng 4 tiếng anh dành cho video ngắn - tương đương hàng trăm video mỗi ngày, chủ yếu "tích lũy" vào ban đêm, giờ nghỉ trưa và những khoảng trống 10-15 phút trong ngày. "Nếu phải kể lại đã xem những gì thì không nhớ rõ, chắc chỉ vài nội dung hay hoặc hữu ích", anh nói.

Nguyễn Thành, 30 tuổi, cũng rơi vào tình cảnh tương tự với YouTube Shorts và TikTok. Anh tự nhủ chỉ xem vài video để giải trí nhưng thường kéo dài thành hàng giờ mỗi đêm, khiến việc đi ngủ sớm trở thành lời hứa khó giữ. "Việc liên tục lấn vào thời gian ngủ gây uể oải vào buổi sáng. Tôi mãi chưa thoát ra khỏi vòng lặp đó", Thành nói.

Xu hướng video ngắn ngày càng phổ biến

Tại hội thảo Creator for Vietnam hồi tháng 5, đại diện TikTok cho biết trung bình mỗi ngày người dùng Việt hoạt động 120 triệu giờ trên nền tảng. Số lượng video Shorts từ người làm nội dung tại Việt Nam cũng tăng 100% sau một năm, theo công bố tại sự kiện YouTube Festival Vietnam 2026 ngày 16/9. Trước đó, báo cáo Digital 2026 Vietnam của We Are Social và Meltwater cho thấy người Việt dành khoảng 12 giờ 40 phút mỗi tuần xem video trực tuyến, còn hãng phân tích Adjust ghi nhận mỗi phiên xem video giải trí năm 2026 kéo dài trung bình gần 24 phút - tăng 5 phút so với 2025 và 9 phút so với hai năm trước.

Vòng lặp "củng cố" khiến khó dừng lại

ThS Nguyễn Thái Hà, nghiên cứu viên tại Đại học Duy Tân, cho biết tình trạng nghiện video ngắn diễn ra theo "vòng lặp củng cố": ban đầu người dùng xem để giải tỏa căng thẳng, nhưng xem quá đà lại làm gia tăng mệt mỏi do ảnh hưởng giấc ngủ và khả năng tập trung, dù vậy họ vẫn tiếp tục xem nhiều hơn với hy vọng tìm lại cảm giác thư giãn. Qua khảo sát hàng trăm người Việt thường xuyên xem video ngắn, nhóm của bà Hà nhận thấy nhu cầu thư giãn là lý do phổ biến nhất, bởi lướt điện thoại là cách nhanh, rẻ và tạo cảm giác dễ chịu tức thì.

Một nghiên cứu trên tạp chí Plos One năm 2024 cũng ghi nhận người xem video, mạng xã hội trong 20 phút có nhịp tim và hormone căng thẳng cortisol giảm - cho thấy lướt video có tác dụng giảm căng thẳng trong ngắn hạn. Theo bà Hà, khảo sát tại Việt Nam cũng cho thấy video ngắn tạo cảm giác thích thú, giúp điều chỉnh tâm trạng, khiến người xem lặp lại hành vi này mỗi khi căng thẳng - và khả năng điều chỉnh tâm trạng chính là yếu tố có liên hệ mạnh với tình trạng nghiện video ngắn.

ThS Nguyễn Lê Đình Quý, chuyên nghiên cứu hành vi người dùng mạng xã hội tại Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông (Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội), nhận định khi quen với việc liên tục chuyển sang kích thích mới sau vài chục giây, người dùng sẽ khó kiên nhẫn với những nội dung đòi hỏi suy nghĩ theo chuỗi, kiểm tra nguồn hay tư duy sâu.

Giải pháp: thể thao, đọc sách và công cụ kiểm soát

Bà Hà khuyến nghị hai cách dần thay thế thói quen xem video ngắn: chơi thể thao cùng bạn đồng hành và đọc sách giấy để luyện khả năng tập trung. Tập thể thao đã được một số thử nghiệm có đối chứng chứng minh giúp giảm mức độ nghiện điện thoại; dù chưa có bằng chứng tương tự với đọc sách, việc đọc 10-15 phút mỗi lần vẫn có thể giúp xây dựng lại khả năng tập trung đang suy yếu ở nhóm nghiện video ngắn.

Bản thân Hoàng Long đang thử một số công cụ bên thứ ba để kiểm soát việc dùng ứng dụng và tự đặt thời gian tập trung sâu trước khi giải lao, trong khi Nguyễn Thành mong tìm được cách xem nội dung chọn lọc, có chủ đích trong khung giờ cố định thay vì phó mặc theo đề xuất của nền tảng.

Các nền tảng nói gì

Trả lời VnExpress, đại diện TikTok cho biết nền tảng đã có công cụ khuyến khích sử dụng lành mạnh như theo dõi thời gian sử dụng, công cụ hít thở, nhạc thư giãn, video về sức khỏe kỹ thuật số; riêng với thanh thiếu niên có thêm tính năng nhắc nghỉ sau 22h và công cụ để phụ huynh kiểm soát thời lượng sử dụng của con. Đại diện Google tại sự kiện YouTube Festival Vietnam cũng cho biết nền tảng có tính năng tự động nhắc nghỉ ngơi hoặc nhắc giờ đi ngủ với người dùng dưới 18 tuổi, cùng Bộ nguyên tắc dành cho thanh thiếu niên.

Theo ThS Quý, các nền tảng video ngắn cần quan tâm hơn đến chất lượng thời gian sử dụng, tạo ra những "điểm nghỉ" thay vì cung cấp luồng nội dung vô hạn. "Video ngắn là một định dạng truyền thông hữu ích, nhưng cần xây dựng cách sử dụng hợp lý thay vì để người dùng trở nên phụ thuộc", ông lưu ý.