Làn sóng “nhân viên boomerang”: nhiều người bị AI thay thế quá

Không ít doanh nghiệp từng sa thải nhân viên hoặc thay họ bằng AI nay đã mời họ trở lại, sau khi nhận ra quyết định cắt giảm của mình quá vội vàng.

Sa thải vì AI đang gây tranh cãi

Năm nay, việc cắt giảm nhân sự do AI là chủ đề nóng trên toàn cầu. Theo Challenger, Gray & Christmas, công ty hỗ trợ người lao động tìm việc sau sa thải, AI là lý do chính của gần 40% số việc làm bị thông báo cắt giảm trong tháng 5/2026.

Tuy nhiên, một số doanh nghiệp dường như đang xem lại quyết định này. Báo cáo của hãng tuyển dụng SHL, khảo sát hơn 1.000 lao động Mỹ, cho thấy gần 20% người được hỏi từng bị sa thải hoặc bị AI thay thế rồi được mời quay lại làm việc. Nhóm này được gọi là “nhân viên boomerang”.

Theo Lucy Beaumont, Phó chủ tịch phụ trách sản phẩm và thiết kế của SHL, kết quả trên cho thấy nhiều công ty đã “quá vội vàng cho nhân viên nghỉ việc”. Các tập đoàn lớn như Ford và Amazon cũng đã thay đổi quyết định sau những đợt sa thải liên quan đến AI trong năm qua. Báo cáo hồi tháng 3 của Orgvue ghi nhận 32% tổ chức từng cho nhân viên nghỉ vì AI đã phải tuyển lại người.

Vì sao doanh nghiệp mắc sai lầm?

Giáo sư Joseph Fuller của Trường Kinh doanh Harvard cho rằng nhiều công ty đã áp dụng AI giống như cách họ triển khai các phần mềm trước đây. Để có vốn đầu tư cho công nghệ mới, doanh nghiệp phải cắt giảm chi phí ở đâu đó, và ở các làn sóng công nghệ trước, cách làm quen thuộc là cho nhân viên nghỉ việc.

Nhưng theo Fuller, AI phát huy hiệu quả cao nhất khi đi cùng “khả năng hiểu bối cảnh” của con người, tức kiến thức nền và sự am hiểu về vấn đề đang xử lý. Beaumont cũng nhấn mạnh AI không thể thay thế hoàn toàn những người hiểu hoạt động kinh doanh, hiểu khách hàng, biết phán đoán, đồng cảm và tạo dựng kết nối giữa người với người.

Người lao động đang trau dồi kỹ năng nào?

Theo khảo sát tại Mỹ, người lao động đang ưu tiên nâng cấp kỹ năng để theo kịp thị trường:

• 44% tự học cách dùng các công cụ AI.
• Hơn 42% phát triển kỹ năng đặc thù của ngành mà AI khó bắt chước.
• 40% rèn luyện kỹ năng giao tiếp và lãnh đạo.
• 38% trau dồi tư duy sáng tạo và chiến lược.

Với tốc độ phát triển nhanh của AI, Fuller cho rằng khả năng thích nghi là yếu tố quan trọng nhất. Ông khuyên người lao động thường xuyên làm việc với AI và chủ động “tìm cơ hội” nâng cao kỹ năng nhờ công nghệ này. Ông cũng dự báo trong tương lai gần, AI sẽ gây ra “biến động liên tiếp” ở nhiều tổ chức khi họ liên tục điều chỉnh nhu cầu nhân sự theo tiến bộ công nghệ.

Lời khuyên cho lãnh đạo doanh nghiệp

Beaumont gợi ý lãnh đạo nên tự đặt câu hỏi: nhân viên cần nâng cao kỹ năng nào, họ có cơ hội mới nào, và nhờ AI có thể mở ra những vị trí mới nào cho họ trong công ty. Theo bà, các tổ chức sẽ thành công nếu dùng AI để nâng cao hiệu quả hoạt động, thay vì chỉ để cắt giảm chi phí.

(Theo Reuters, CNBC)