Chuyển đổi số Việt Nam 2026: Hạ tầng bứt phá, giá trị dần rõ nét

Việt Nam tăng 16 bậc, đứng thứ 37/70 trên bảng xếp hạng năng lực số và AI thế giới 2026 của IMD. Hạ tầng 5G, kinh tế số và dịch vụ công trực tuyến cùng có bước tiến, song vẫn còn những bài toán cần giải.

Việt Nam leo 16 bậc về năng lực số và AI

Ngày 11/11, Viện Phát triển quản lý quốc tế (IMD) công bố bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và AI thế giới 2026. Việt Nam đứng thứ 37/70 nền kinh tế, tăng 16 bậc so với năm trước và đạt thứ hạng cao nhất trong những năm gần đây. Trong khối ASEAN, Việt Nam đứng thứ ba, sau Singapore và Malaysia.

Chương trình Chuyển đổi số quốc gia được Thủ tướng phê duyệt từ tháng 6/2020. Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, sau 6 năm, giai đoạn khởi động đã khép lại và đây là lúc cần tạo ra những kết quả thực chất, đo đếm được.

Bản Lân Đặt và câu chuyện “sóng di động về bản”

Bản Lân Đặt (xã Hữu Liên, Lạng Sơn) nằm giữa thung lũng, xung quanh là núi cao, từng gần như biệt lập. Nhiều năm không có sóng, người dân phải lên đèo tìm tín hiệu. Anh Bàn Phúc Trình kể bà con từng dựng lán tạm trên đỉnh đèo, treo điện thoại cùng sạc dự phòng lên cọc để bắt sóng.

Đúng dịp Quốc khánh 2/9, sóng di động đã về bản. Giờ đây người dân liên lạc dễ dàng, thậm chí xem livestream ngay tại nhà. Họ còn đang tìm cách dùng Internet để đưa nông sản đến nhiều người mua hơn.

Hoàn thiện nền móng quốc gia số

Hành lang pháp lý: Luật Chuyển đổi số có hiệu lực trong năm 2026, cùng các văn bản hướng dẫn đang dần hoàn thiện.
Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số: Thủ tướng ban hành khung này trong tháng 7, làm căn cứ để các bộ, ngành, địa phương xây dựng hệ thống thông tin có thể kết nối, liên thông và tái sử dụng dữ liệu. Theo Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Trần Duy Ninh, đây là cơ sở chung giúp tránh đầu tư phân tán, trùng lặp, chứ không phải một bản vẽ kỹ thuật hay danh mục phần mềm bắt buộc. Đến nay, 2 tỉnh và 1 bộ đã ban hành khung kiến trúc số riêng.

Hạ tầng số tiếp tục mở rộng

Tính đến hết quý III/2026:

Cả nước có 60.034 trạm 5G, phủ 93,4% dân số.
Mạng 4G phủ 99,8% dân số.
86% hộ gia đình dùng Internet cáp quang.
Hơn 1,3 triệu km cáp quang đã đến 100% xã, phường.

Trong 5 năm, các doanh nghiệp viễn thông đã phủ sóng cho 3.513 thôn, bản lõm sóng. Hơn 200 thôn, bản còn lại, kể cả các điểm mới phát sinh, sẽ được xử lý trong quý IV/2026. Ở nơi khó kéo cáp, xây trạm, Internet vệ tinh Starlink là giải pháp bổ sung: tính đến 1/11, dịch vụ đã kích hoạt tại 196 điểm ở 13 tỉnh, thành phố (gồm 154 thôn, bản và 42 cơ sở công lập).

Chuyển đổi số đi vào đời sống

Ông Lê Anh, 70 tuổi, ở Tương Mai (Hà Nội), từng phải ghi từng bước thao tác vào sổ tay. Giờ ông tự đóng đảng phí, thanh toán điện nước, đặt lịch khám bệnh và dùng một số dịch vụ công trực tuyến. Ông không rõ “chuyển đổi số” là gì, nhưng không còn ngại những thủ tục trước đây phải ra phường hay tổ dân phố.

Kinh tế số:

Năm 2025, kinh tế số đóng góp ước 14,02% GDP, tăng 0,85 điểm phần trăm và cao nhất trong 5 năm. Mục tiêu năm 2026 là 14,5%.
Sáu tháng đầu 2026, cả nước có 81.632 doanh nghiệp công nghệ số (tăng 4,16%), với hơn 2,2 triệu lao động. Doanh thu vượt 3,58 triệu tỷ đồng, bằng 63,4% cả năm 2025.

Thanh toán không tiền mặt:

Hơn 88,9% người trưởng thành có tài khoản ngân hàng, với 256,7 triệu tài khoản cá nhân.
Sáu tháng đầu 2026, giao dịch không tiền mặt tăng 34,28% về số lượng và 12,24% về giá trị so với cùng kỳ.

Xã hội số và dịch vụ công:

Nền tảng Bình dân học vụ số ghi nhận 880,6 nghìn lượt học qua 105 lớp trực tuyến miễn phí, giảm 80% chi phí so với đào tạo truyền thống.
Cổng Dịch vụ công quốc gia cung cấp 3.745 thủ tục trực tuyến, trong đó 2.361 thủ tục thực hiện toàn trình.
VNeID mở rộng từ định danh điện tử sang tích hợp tiện ích về y tế, giao thông, tư pháp, cư trú, an sinh xã hội và tài chính - ngân hàng.

AI vào hoạt động của cơ quan nhà nước

Hai nền tảng AI Luật và Clex, chạy trên mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt do doanh nghiệp trong nước làm chủ, đang được thử nghiệm tại 24 bộ, cơ quan trung ương và 34 tỉnh, thành phố với 761.000 tài khoản. Chúng hỗ trợ tra cứu quy định kèm căn cứ pháp lý, soạn thảo, tóm tắt và rà soát văn bản cho cán bộ, công chức.

Những bài toán còn bỏ ngỏ

Nền tảng dùng chung chưa đồng đều: Đến 30/9, trong 79 nền tảng số dùng chung quốc gia, 37 nền tảng đã vận hành, 12 thử nghiệm và 30 chưa triển khai.
Khai thác dữ liệu: Dù có khoảng 125 cơ sở dữ liệu quốc gia, trọng yếu và chuyên ngành, người dân cần được hưởng nguyên tắc chỉ khai báo một lần, dữ liệu dùng lại được và dịch vụ công được cung cấp chủ động.
Đầu tư và kiến trúc: Cần bảo đảm hiệu quả đầu tư, tính thống nhất của kiến trúc quốc gia, đồng thời phát huy tính chủ động của từng địa phương.
AI trong dịch vụ công thế hệ mới: Đòi hỏi an toàn, cơ chế thử nghiệm, kiểm soát và phân định rõ trách nhiệm.

Theo ông Trần Duy Ninh, đây không chỉ là bài toán công nghệ mà trước hết là bài toán về thể chế, mô hình quản trị và cách tổ chức thực hiện.