Vì sao Hà Nội nhiều năm chưa triển khai được quy hoạch bãi đỗ xe?

Quỹ đất hạn chế, thủ tục đầu tư kéo dài, hiệu quả kinh tế thấp và thiếu ưu đãi từ nhà nước là những lý do khiến nhiều khu đất dành cho giao thông tĩnh ở Hà Nội vẫn chưa thể xây bãi đỗ xe.

Phương tiện tăng nhanh, bãi đỗ xe thiếu hụt nghiêm trọng

Theo Sở Xây dựng, mỗi năm số ôtô ở Hà Nội tăng bình quân trên 10%, xe máy tăng hơn 3%. Trong khi đó, đất giao thông chiếm 12,1% diện tích đất xây dựng đô thị, chỉ nhích thêm khoảng 0,26-0,3% mỗi năm. Riêng đất dành cho giao thông tĩnh mới đạt khoảng 0,5%, trong khi tiêu chuẩn là 3%.

Năm 2022, UBND thành phố ban hành Quyết định 1218 về quy hoạch bến xe, bãi đỗ xe, trung tâm tiếp vận và trạm dừng nghỉ đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Quy hoạch dành 1.805 ha cho bãi đỗ xe công cộng, gồm 1.197 ha bãi tập trung, 17 ha bãi trung chuyển và 590 ha bãi cho xe buýt, xe tải. Tổng cộng có 1.690 bãi được đặt ra đến năm 2030: 1.124 bãi mặt đất, 97 bãi ngầm và 469 bãi cao tầng.

Tuy nhiên, hiện chỉ 72 bãi đã đi vào hoạt động và 61 bãi đang xây dựng. Hàng loạt vị trí quy hoạch bãi ngầm như chợ Đồng Xuân, vườn hoa Bát Đàn, quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, quảng trường 19/8, cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô, cung thể thao Quần Ngựa hay công viên Thủ Lệ đều chưa có dự án nào được triển khai. Hệ quả là xe đỗ tràn xuống lòng đường, lên vỉa hè, vào ngõ nhỏ, gây cản trở giao thông.

Nguyên nhân 1: Thu hồi đất chậm

Nhiều khu đất quy hoạch làm bãi đỗ xe vướng giải phóng mặt bằng hoặc chưa xong thủ tục pháp lý. Bãi ngầm phía nam đường Đại Cồ Việt, bãi ngầm cung thể thao Quần Ngựa và bãi Đại Kim có chủ trương đầu tư từ 2017-2019 nhưng đến nay vẫn chưa thu hồi được đất.

Không ít bãi đã hình thành còn bị điều chỉnh quy hoạch hoặc thu hồi cho mục đích khác:

• Bãi Dịch Vọng bị thu hồi để xây công trình thương mại.
• Bãi Mỹ Đình 1, 2 chuyển thành đường đua F1.
• Bãi số 1 Đào Duy Anh bị thu hồi để mở rộng quốc lộ 1.
• Bãi Trần Quang Khải thu hẹp từ 4.000 m² xuống 1.700 m² do dự án đại lộ cảnh quan sông Hồng.

Ông Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, cho rằng thành phố chưa quyết liệt trong thu hồi đất cho bãi đỗ xe. Theo ông, đô thị đặc biệt cần khoảng 3% đất tự nhiên cho bãi đỗ xe, còn Hà Nội chưa đạt 0,5%. Nguyên nhân lớn nhất là quy hoạch và cơ chế, thủ tục thực hiện thiếu đồng bộ, trong khi nhiều vị trí nằm xen trong khu dân cư hiện hữu hoặc liên quan đến đất công.

Nguyên nhân 2: Doanh nghiệp ngại đầu tư vì lợi nhuận thấp

Ông Nguyễn Đức Vinh, Phó giám đốc Công ty Khai thác điểm đỗ xe Hà Nội, cho biết bãi đỗ xe cần vốn lớn nhưng doanh thu thu từng khoản nhỏ lẻ, thời gian hoàn vốn kéo dài hàng chục năm. Ví dụ, bãi đỗ xe Phúc Lợi (Long Biên) rộng 1,7 ha, vốn hơn 100 tỷ đồng, dự kiến thu hồi vốn sau 35 năm.

Bãi cao tầng hoặc bãi ngầm còn tốn kém gấp 2-3 lần bãi trên mặt đất do yêu cầu về kết cấu, địa chất, công trình ngầm hiện hữu, cấp thoát nước và hạ tầng kỹ thuật. Bên cạnh đó, các bãi theo quy hoạch phải cạnh tranh với những điểm trông xe tự phát giá rẻ, tạo ra sự cạnh tranh thiếu công bằng.

Doanh nghiệp muốn kết hợp bãi xe với trung tâm thương mại, văn phòng hay dịch vụ khác để tăng nguồn thu, nhưng quy định chỉ cho phép kinh doanh thương mại tối đa 30% diện tích sàn đỗ xe nên nhiều đơn vị e ngại. Theo ông Vinh, doanh nghiệp vốn khó khăn về vốn mà kinh doanh bãi xe lại kém hiệu quả nên rất khó thu hút đầu tư.

Nguyên nhân 3: Thủ tục kéo dài, thiếu ưu đãi

Theo ông Vinh, dự án bãi đỗ xe phải trải qua nhiều bước giống dự án nhà ở thương mại: xác định vị trí, chỉ tiêu quy hoạch, bố trí quỹ đất, chọn nhà đầu tư, giao hoặc cho thuê đất, thẩm định dự án, cấp phép xây dựng. Thời gian thực hiện tối thiểu 2 năm, nếu vướng mắc có thể lên tới 5-7 năm.

Một số đơn vị đã làm thủ tục theo quy hoạch 2022 nhưng đến năm 2026 lại vướng quy hoạch tổng thể Hà Nội tầm nhìn 100 năm, buộc phải điều chỉnh diện tích và làm lại thủ tục. Đồng thời, doanh nghiệp đầu tư bãi đỗ xe chưa được hưởng ưu đãi như miễn tiền thuê đất hay vay vốn ưu đãi.

Giải pháp đề xuất

Ông Lê Trung Hiếu, Phó giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, cho rằng thành phố cần có chính sách ưu đãi đủ mạnh về thuế, tiền thuê đất và tín dụng để thu hút nhà đầu tư. Quy hoạch cũng cần minh bạch, có tính cam kết: mỗi phường nên công khai danh mục bãi đỗ, quy mô, tiến độ và phương án tiếp cận giao thông để người dân, doanh nghiệp giám sát.

Theo ông Hiếu, nếu tiếp tục chậm trễ, quy hoạch bãi đỗ sẽ chỉ là bản vẽ đẹp trên giấy, còn ngoài đường phương tiện vẫn chen chúc, vỉa hè bị chiếm dụng. Ngược lại, nếu thành phố mạnh tay tháo gỡ cơ chế, thúc đẩy đầu tư và ứng dụng công nghệ, tình hình hoàn toàn có thể thay đổi.